O‘zbekiston sanoatining «yuragi» hisoblangan Olmaliqda ulkan o‘zgarishlar yuz bermoqda. «Yoshlik-I» konini o‘zlashtirish doirasida qurilayotgan MOF-3 va loyihalashtirilayotgan MOF-4 fabrikalari nafaqat mamlakatimiz, balki MDH hududidagi eng yirik sanoat ob’ektlaridan hisoblanadi.
Xo‘sh, tasavvurga sig‘dirish qiyin bo‘lgan yiliga 60 million tonna (har bir fabrikada) rudani qayta ishlash texnologik jihatdan qanday amalga oshiriladi?
1. «Yoshlik-I» koni: Xomashyo bazasi
Mega-zavodlarning ishlashi uchun birinchi navbatda uzluksiz xomashyo kerak. «Yoshlik-I» koni o‘zining ulkan zaxiralari bilan MOF-3 va MOF-4 ni o‘n yillar davomida ruda bilan ta’minlay oladi. Bu yerda qazib olish va tashish jarayonlari to‘liq avtomatlashtirilgan.
2. Texnik zanjir: Maydalashdan konsentratgacha
60 million tonna rudani qayta ishlash uchun standart texnologiyalar yetarli emas. Bu yerda siklik-oqimli texnologiya (SOT) qo‘llaniladi:
-
Birlamchi maydalash: Konning o‘zidayoq ulkan maydalagichlar rudani 200-300 mm gacha bo‘laklarga bo‘ladi.
-
Magistral konveyerlar: Rudani fabrikaga tashish uchun kilometrlarga cho‘zilgan yopiq konveyer liniyalari ishlatiladi. Bu yuk mashinalari xarajatini va ekologik zararni keskin kamaytiradi.
-
Sharli tegirmonlar: MOF-3 da o‘rnatilgan tegirmonlar o‘zining hajmi va quvvati bilan hayratda qoldiradi. Ular rudani kukun holatiga keltirguncha maydalaydi.
3. Flotatsiya: Kimyo va Fizika ittifoqi
Maydalangan kukun maxsus flotatsiya mashinalariga tushadi. Bu yerda:
-
Ruda suv va reagentlar bilan aralashtiriladi.
-
Mis va molibden zarralari pufakchalarga yopishib, yuqoriga ko‘pik bo‘lib chiqadi.
-
Natijada tarkibida mis miqdori yuqori bo‘lgan mis konsentrati hosil bo‘ladi.
4. MOF-3 va MOF-4 ning raqamli egizagi
Zamonaviy mega-zavodlarni boshqarishda «Raqamli zavod» konsepsiyasi qo‘llaniladi. Barcha jarayonlar — rudaning qattiqligidan tortib, reagentlar sarfigacha — Sun’iy intellekt va sensorlar yordamida nazorat qilinadi. Bu xatolarni nolga tushiradi va samaradorlikni 10-15% ga oshiradi.
Nima uchun bu muhim?
-
Eksport salohiyati: Mis — «yashil iqtisodiyot» va elektromobillar davrining oltini. MOF-3 va MOF-4 ishga tushishi bilan O‘zbekiston mis ishlab chiqarishni bir necha barobar oshiradi.
-
Ish o‘rinlari: Minglab yuqori texnologik ish o‘rinlari yaratiladi.
-
Texnologik mustaqillik: OKMK dunyodagi eng ilg‘or texnologiyalarni o‘zlashtirgan «hub»ga aylanadi.
MOF-3 va MOF-4 — bu shunchaki zavodlar emas, bu O‘zbekistonning sanoat kelajagi poydevoridir. Yiliga 60 mln tonna rudani qayta ishlash — bu muhandislik tafakkuri va ulkan mehnatning mahsulidir.
Sizningcha, OKMKning ushbu mega-loyihalari Olmaliq shahrining infratuzilmasiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Sanoat gigantining atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish uchun yana nimalar qilish kerak?