Yurtimizda bir fikr chuqur ildiz otgan:
“Diplom bo‘lsa, ish bo‘ladi.”

Ota-onalar shuni xohlaydi.
Maktab shuni singdiradi.
Jamiyat shunga ishonadi.

Lekin 2026-yilga kelib bitta haqiqat bor:
Diplom — zarur. Lekin yetarli emas.

1. Diplom nimani beradi, nimani bermaydi?

Diplom nimani beradi:

• Boshlang‘ich ruxsat (ish bozoriga kirish chiptasi)

• Davlat tashkilotlarida formal talabni yopadi

• Nazariy asos va umumiy savodxonlik beradi

Diplom nimani bermaydi:

• Ishga kafolat bermaydi;

• Amaliy ko‘nikma bermaydi;

• Raqobatda ustunlik bermaydi;

• Oylikni avtomatik oshirmaydi.

Bugun ish beruvchi diplomga shunday qaraydi:

“Bor ekan. Yaxshi. Endi ko‘raylik, nima qila oladi?”

2. Yurtimiz mehnat bozorining real holati

Ochig‘ini aytaylik.

• Har yili minglab bitiruvchilar chiqyapti;

• Bir xil diplomlar juda ko‘p;

• Ish o‘rinlari esa cheklangan;

• Ish beruvchilar tajriba so‘raydi.

Natija qanday?

• Diplomi bor, ishi yo‘q yoshlar;

• Mutaxassisligi bo‘yicha ishlamayotgan bitiruvchilar;

• “Diplom uchun o‘qidim” degan pushaymonlik.

Bu yoshlarning aybi emas. Bu — tizimning kechikkan modeli.

3. Ish beruvchilar bugun nimaga qarayapti?

Bugungi ish beruvchi savollari oddiy:

• Shu odam muammoni hal qila oladimi?

• Kompyuterda erkin ishlaydimi?

• Hujjat yozishni biladimi?

• Jamoada ishlay oladimi?

• Mas’uliyatni ola oladimi?

• O‘rganishga ochiqmi?

Bu savollarning ko‘pi diplomda yozilmaydi.

4. Diplomdan tashqari nimalar hal qiluvchi bo‘lib qoldi?

1) Amaliy ko‘nikma

• Excel, Power BI, AutoCAD, Python, 1C, CRM;

• Soha uchun zarur real dasturlar.

Bularni bilmasdan diplom “qog‘oz” bo‘lib qoladi.

2) Tajriba (hatto kichik bo‘lsa ham)

• Amaliyot;

• Stajirovka;

• Ko‘ngilli ishlar;

• Shaxsiy loyihalar.

Ish beruvchi uchun:

“2 oy ishlagan” — “hech ishlamagan”dan yaxshi.

3) Portfolio yoki natija

Bugun savol:

• “Qayerda o‘qiding?” emas

• “Nima qilding?”

Dizayner — ishlarini ko‘rsatadi;
Dasturchi — GitHub’ni;
Marketolog — kampaniyani;
Iqtisodchi — tahlilni.

4) Soft skills (yumshoq ko‘nikmalar)

O‘zbekistonda aynan shu joy eng zaif:

• Muloqot;

• Fikrni aniq ifodalash;

• Vaqtni boshqarish;

• Mas’uliyat;

• Intizom.

Ko‘p yoshlar bilimli, lekin o‘zini ko‘rsata olmaydi.

5) Ingliz tili (va ba’zan rus tili)

Bu achchiq haqiqat:

• Yaxshi imkoniyatlarning katta qismi ingliz tilida

• Grantlar, masofaviy ishlar, xalqaro loyihalar

Til bilmaslik — ko‘rinmas devor.

5. Unda diplom umuman keraksizmi?

Yo‘q. Bu noto‘g‘ri xulosa.

Diplom:

• Kerak;

• Lekin yakka o‘zi ishlamaydi.

Uni shunday tasavvur qiling:

• Diplom — poydevor;

• Ko‘nikma — devor;

• Tajriba — tom;

• Networking — eshik;

• Til — deraza.

Faqat poydevor bilan uyda yashab bo‘lmaydi.

6. Yurtimiz yoshlari nima qilishi kerak?

1) Diplomni “oxirgi manzil” deb qabul qilmaslik

U — start nuqta, yakun emas.

2) 2–3 ta amaliy skill tanlab chuqurlashish

Hammasini bilish shart emas.
Keraklisini bilish muhim.

3) Erta boshlash

1–2-kursdan:

• Amaliyot;

• Kurs;

• Loyiha;

• Frilans.

“Keyin qilaman” — eng qimmat xato.

4) O‘zini ko‘rsatishni o‘rganish

• CV yozish;

• Intervyuga tayyorlanish;

• O‘z fikrini ayta olish;

Bu ham skill.

7. Achchiq, lekin foydali haqiqat

Bugun yurtimiz O‘zbekistonda:

• Diplomi borlar ko‘p;

• Ish beruvchiga kerakli mutaxassislar kam;

Shuning uchun savolni o‘zgartirish vaqti keldi:

“Qaysi diplomni olsam bo‘ladi?” emas,
“Men bozorda nimam bilan foydaliman?”

Kelajak:

• Faqat diplom olganlarniki emas;

• Diplom + skill + tajriba + mas’uliyatga ega yoshlarniki.

 

(c) G’oya va fikrlar uchun hammuallif: Nodirxonov Sardorxon Odilxon o’g’li