O‘zbekiston 2026-yil yakuniga qadar qayta tiklanuvchi energiya manbalari (QTEM) ulushini umumiy generatsiyada 25-30% ga yetkazishni maqsad qilgan. Bu — tarmoqqa qariyb 8 GVt yangi quvvat qo‘shilishini anglatadi. Ammo quyosh botganda yoki shamol tindiqanda tizimda yuzaga keladigan «tebranishlar»ni qanday jilovlaymiz?
1. BESS: Energiya «omborlari» — Asosiy yechim
Yashil energiyaning eng katta muammosi — uning beqarorligi. Buni hal qilish uchun O‘zbekiston Markaziy Osiyoda birinchi bo‘lib BESS (Battery Energy Storage Systems) — ulkan batareya saqlash tizimlarini joriy qilmoqda.
-
Toshkent Riverside (ACWA Power): 2026-yil boshida 501 MVt/soat quvvatga ega birinchi yirik batareya tizimi ishga tushdi.
-
Maqsad: Kunduzi quyoshdan olingan ortiqcha energiyani saqlash va uni kechki «pik» soatlarida tarmoqqa berish. 2026-yil oxirigacha umumiy saqlash quvvatlarini 2 000 MVt dan oshirish rejalashtirilgan.
2. Magistral tarmoqlarni modernizatsiya qilish
8 GVt energiyani ishlab chiqarish yarim ish, uni iste’molchiga yetkazish esa ikkinchi yarmi. Eski sovet davri liniyalari bunday ulkan va o‘zgaruvchan yuklamaga bardosh bera olmaydi.
-
7 000 km yangi liniyalar: 2026-yilgacha magistral tarmoqlarni kengaytirish va raqamlashtirish uchun 4 milliard dollardan ortiq investitsiya yo‘naltirilgan.
-
Raqamli podstansiyalar: Ma’lumotlarni real vaqtda tahlil qiluvchi va avariyaviy holatlarning oldini oluvchi aqlli tizimlar o‘rnatilmoqda.
3. Issiqlik elektr stansiyalari (IES)ning «manevr» qobiliyati
Yashil energiya ko‘paygan sayin, an’anaviy IESlar (Sirdaryo, Navoiy) o‘z ish rejimini tezkor o‘zgartirishga (kamaytirish yoki ko‘paytirish) majbur.
-
Gibrid tizim: 2026-yilda Sirdaryoda 1 GVt quvvatli yangi, yuqori manevrli bug‘-gaz qurilmalari ishga tushirilmoqda. Ular quyosh stansiyalari quvvati tushib ketgan soniyalarda tarmoqni «tutib qoladi».
4. Hududiy integratsiya: Markaziy Osiyo yagona tarmog‘i
O‘zbekiston energetika tizimi qo‘shni davlatlar (Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston) bilan uzviy bog‘liq.
-
Zaxira almashinuvi: Agar O‘zbekistonda bulutli ob-havo tufayli quyosh energiyasi kamaysa, qo‘shni davlatlarning gidroelektr stansiyalari yoki issiqlik quvvatlari orqali muvozanat saqlanadi.
Xavf bormi?
Ha, risklar mavjud. Agar BESS tizimlari va tarmoq modernizatsiyasi generatsiya sur’atidan orqada qolsa, tarmoqda «blackout» (tizimli o‘chish) xavfi tug‘ilishi mumkin. Biroq, 2026-yilgi strategiya — generatsiya, saqlash va uzatishni parallel rivojlantirishga asoslangan.
Sizningcha, uyingizda o‘rnatilgan quyosh panellari umumiy tizimga yordam beryaptimi yoki aksincha yuklama bo‘lyaptimi? Yashil energiyaga o‘tishda sizni nima ko‘proq tashvishga soladi?